از دل جنگلهای هیرکانی تا بازارهای جهانی
اختصاصی | به گزارش گیلان۷۲۴ | در روزگاری که بسیاری از فعالان حوزه کشاورزی از کاهش بهرهوری، تغییرات اقلیمی، افزایش هزینههای تولید و افت درآمد گلایه دارند، هنوز هستند افرادی که با تکیه بر دانش، تحقیق و پشتکار، مسیر تازهای را در اقتصاد کشاورزی کشور باز میکنند. یکی از این افراد مهدی بخشیپور، مدیرعامل شرکت جوانه گستر سبز سمام است؛ پژوهشگری که بیش از یک دهه از عمر خود را صرف مطالعه، آزمون و خطا و بومیسازی تولید یکی از ارزشمندترین میوههای جهان یعنی بلوبری کرده است.
بلوبری، میوهای که سالها تنها از طریق واردات و با قیمتهای بالا در بازار ایران عرضه میشد، امروز به لطف تلاش گروهی از پژوهشگران جوان گیلانی، در باغهای استان گیلان به بار نشسته و افق تازهای را پیش روی کشاورزی دانشبنیان کشور قرار داده است.
خبرنگار پایگاه خبری گیلان۷۲۴ در گفتوگویی اختصاصی با مدیرعامل شرکت جوانه گستر سبز سمام، از فراز و فرود این مسیر، ظرفیتهای گیلان برای تبدیل شدن به قطب تولید بلوبری، چالشهای شرکتهای دانشبنیان و برنامههای آینده این مجموعه پرسیده است.
آغاز یک رویا از دل پژوهش
داستان فعالیت این شرکت به سال ۱۳۹۴ بازمیگردد؛ زمانی که مهدی بخشیپور به عنوان کارشناس پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی مشغول فعالیت بود.
او در جریان یکی از پروژههای تحقیقاتی، گونهای گیاه بومی از خانواده واکسینیوم را در جنگلهای شمال کشور شناسایی میکند؛ گیاهی که شباهت ژنتیکی قابل توجهی با بلوبری دارد و همین کشف، نقطه آغاز مسیری میشود که امروز به یکی از معدود مجموعههای تخصصی تولید نهال و میوه بلوبری در ایران انجامیده است.
بخشیپور در اینباره میگوید:
«وقتی تحقیقات را آغاز کردیم متوجه شدیم بلوبری در دنیا محصولی بسیار ارزشمند است، اما در ایران تولید تجاری ندارد. همان زمان تصمیم گرفتیم دانش فنی این محصول را بومی کنیم.»
فعالیت این مجموعه از مرکز رشد پارک علم و فناوری گیلان آغاز شد. نخستین ارقام تجاری بلوبری از خارج کشور وارد شد و با بهرهگیری از فناوری کشت بافت، اولین نهالهای استاندارد در آزمایشگاه تکثیر شدند.
هفت هزار شکست برای رسیدن به یک موفقیت
آنچه امروز به عنوان موفقیت دیده میشود، حاصل سالها آزمون و خطاست.
مدیرعامل جوانه گستر سبز سمام میگوید برای سازگار کردن این گیاه با شرایط اقلیمی ایران، بیش از هفت هزار بوته از بین رفت.
بلوبری گیاهی بسیار حساس است؛ ریشههای آن تنها در خاکهای اسیدی قادر به رشد هستند و کوچکترین خطا در بستر کشت، تغذیه یا آبیاری میتواند تمام محصول را نابود کند.
اما دشواریها به همینجا ختم نمیشود.
بخشیپور با اشاره به تجربههای تلخ برخی نهالهای غیراستاندارد در کشور میگوید:
«ترجیح دادیم تا زمانی که از باردهی و اصالت نهالها مطمئن نشدهایم، آنها را وارد بازار نکنیم؛ حتی در شرایطی که به شدت به سرمایه نیاز داشتیم.»
این تصمیم اگرچه فشار مالی زیادی به مجموعه وارد کرد، اما موجب شد نخستین نهالهای تجاری بلوبری ایران با اطمینان کامل در اختیار باغداران قرار گیرد.
گیلان؛ بهترین اقلیم ایران برای بلوبری
یکی از مهمترین محورهای این گفتوگو، ظرفیت استان گیلان برای توسعه این محصول است.
به گفته مدیرعامل جوانه گستر سبز سمام، رطوبت مناسب، تابستانهای معتدل و زمستانهای نسبتاً سرد، گیلان را به مناسبترین منطقه کشور برای کشت بلوبری تبدیل کرده است.
او معتقد است اگر حمایتهای لازم صورت گیرد، این استان میتواند طی سالهای آینده به قطب اصلی تولید بلوبری ایران و حتی منطقه تبدیل شود.
امروز نیز نشانههای این تحول دیده میشود؛ شرکتهای دیگری وارد این حوزه شدهاند، باغهای جدید در نقاط مختلف گیلان در حال احداث است و سرمایهگذاران بخش خصوصی علاقه بیشتری به این محصول نشان میدهند.
فناوری ایرانی برای کاهش هزینه تولید
یکی از دستاوردهای مهم این شرکت، طراحی بستر کشت اختصاصی برای بلوبری است.
در شرایطی که بسیاری از تولیدکنندگان برای هر هکتار باغ، سالانه بیش از یک و نیم میلیارد تومان هزینه تغذیه و بستر کشت پرداخت میکنند، این شرکت توانسته با تکیه بر دانش فنی خود، این هزینه را به حدود ۱۰۰ میلیون تومان کاهش دهد.
تمام مراحل تکثیر نیز با استفاده از فناوری کشت بافت، در آزمایشگاههای تخصصی انجام میشود؛ روشی که ضمن حفظ اصالت ژنتیکی، امکان تولید انبوه نهالهای سالم و استاندارد را فراهم میکند.
اشتغالزایی فراتر از یک باغ
فعالیت این مجموعه تنها به تولید نهال محدود نیست.
بخشیپور معتقد است توسعه صنعت بلوبری میتواند زنجیرهای از مشاغل جدید را در استان ایجاد کند؛ از احداث باغ و تولید نهال گرفته تا بستهبندی، فرآوری، خشککردن، صنایع غذایی، صادرات و حتی گردشگری کشاورزی.
وی میگوید راهاندازی گلخانه و آزمایشگاه جدید، دستکم ۱۰ فرصت شغلی مستقیم ایجاد خواهد کرد و هر هکتار باغ بلوبری نیز قابلیت ایجاد حدود ۱۰ شغل مستقیم و غیرمستقیم را دارد.
وقتی بروکراسی، سرعت تولید را میگیرد
با وجود موفقیتهای علمی و اجرایی، مدیرعامل جوانه گستر سبز سمام مهمترین مانع توسعه این صنعت را نه مسائل فنی، بلکه بروکراسی اداری میداند.
او گلایه دارد که بخش قابل توجهی از انرژی شرکتهای دانشبنیان صرف دریافت مجوزها، مکاتبات اداری و رفتوآمد میان دستگاههای مختلف میشود؛ موضوعی که انگیزه بسیاری از کارآفرینان را کاهش میدهد.
به گفته وی، در حالی که دهها شرکت در استانهای دیگر مجوز تولید نهال کشت بافت دریافت کردهاند، روند صدور مجوز در گیلان همچنان با کندی و پیچیدگی همراه است.
چشمانداز صادرات
بلوبری از جمله محصولات پرتقاضا در بازارهای جهانی است و شرکت جوانه گستر سبز سمام نیز تاکنون درخواستهایی از کشورهای بلاروس و جمهوری آذربایجان دریافت کرده است.
با این حال، محدود بودن ظرفیت تولید باعث شده این مجموعه هنوز وارد مرحله صادرات نشود.
بخشیپور معتقد است کیفیت بلوبری تولید شده در ایران حتی از نمونههای وارداتی نیز بالاتر است؛ زیرا محصول تازه برداشت شده و در مدت کوتاهی به دست مصرفکننده میرسد، در حالی که میوههای وارداتی پس از طی هزاران کیلومتر مسیر، بخش مهمی از کیفیت خود را از دست میدهند.
کشاورزی بدون عشق، دوام نمیآورد
شاید متفاوتترین بخش گفتوگو، توصیه مدیرعامل این شرکت به جوانانی باشد که قصد ورود به عرصه کارآفرینی را دارند.
او میگوید:
«اولین شرط موفقیت این است که عاشق کاری باشید که انجام میدهید. اگر علاقه وجود داشته باشد، سختیها قابل تحمل میشود. اما اگر فقط به دنبال سود باشید، کشاورزی یکی از سختترین حوزههایی است که میتوانید انتخاب کنید.»
در پایان این گفتوگو، بخشیپور مهمترین مطالبه خود از مسئولان استان را تسهیل فرآیند صدور مجوزها و حمایت واقعی از شرکتهای دانشبنیان عنوان میکند.
به اعتقاد او، امروز سرمایهگذار، دانش فنی و بازار برای توسعه صنعت بلوبری وجود دارد؛ آنچه این زنجیره را کند کرده، پیچیدگیهای اداری و نبود حمایت مؤثر از تولیدکنندگان نوآور است.
او تأکید میکند اگر این موانع برطرف شود، بلوبری میتواند به یکی از محصولات صادراتمحور گیلان تبدیل شود و علاوه بر ارزآوری، صنایع وابسته متعددی را نیز در استان فعال کند.
روایت مهدی بخشیپور، تنها داستان موفقیت یک شرکت دانشبنیان نیست؛ بلکه نمونهای از ظرفیتهای مغفول کشاورزی نوین در گیلان است.
استانی که سالها با برنج، چای و زیتون شناخته میشد، امروز میتواند با تکیه بر دانش، پژوهش و نوآوری، نام خود را در کنار یکی از ارزشمندترین محصولات باغی جهان نیز ثبت کند.
اگر حمایت از ایدههای نوآورانه و کاهش موانع اداری به مطالبهای جدی تبدیل شود، شاید در آیندهای نه چندان دور، «بلوبری گیلان» نه تنها در بازارهای داخلی، بلکه در بازارهای جهانی نیز به عنوان یک برند معتبر شناخته شود.
